كاريزماي روحانيت در لارستان

كاريزماي روحانيت در لارستان

سيدهادي طباطبايي/ بيرم: تاریخ روحانیت شیعه، از خاندانهایی یاد می کند که دل در گرو مرجعیت داشته اند و تعلیم دیانت بر مردم می کرده اند. بزرگانی که نسل بر نسل در طریق روحانیت گام نهاده اند و تاریخ فقه شیعی را رقم زده اند. خاندانهای »صدر« و »حکیم« را می توان از این قبیل در شمار آورد. در لارستان اما سیدی از کبار خاندان آیت اللهی بر دستان سیلِ علاقه مندانش تشییع شد و بر خاک آن دیار ماوا گزید. سید عبدالعلی آیت اللهی از خاندان بزرگ آیت اللهی بود که در لارستان از اقتدار دینی وافری بهره مند بود. سید عبدالعلی از نوادگان سید عبدالحسین لاری است. سید عبدالحسین لاری از مجتهدان و مبارزان مشهور دوران مشروطه بود. وی در نجف متولد شد و در حوزه همان شهر مدارج علمی را طی کرد و از محضر میرزای شیرازی و حسینقلی همدانی بهره برد و در ۲۲ سالگی به درجه اجتهاد نائل آمد. در ایام استعمار انگلستان بود که مردم لارستان از زیاده خواهی حاکمان مستبد محلی به ستوه آمده بودند. هیئتی از تجار منطقه را در معیت حاج علی کبیر به نزد میرزای شیرازی می فرستند تا روحانی مقتدری را به منطقه بفرستد و رهبری مبارزه علیه ظلم را به عهده گیرد. میرزای شیرازی به هیئات لارستانی می فرماید: در حال حاضر کسی را در نظر ندارم. مهلت دهید تا در این باره تدبیری کنم و شخص برازنده ای را برای شما اختیار نمایم.

هیئت برای زیارت مرقد مطهر امام علی(ع) راهی نجف می شود. در نجف اشرف با سید مرتضی کشمیری ملاقات می کنند و ماجرای درد و رنج خود را برای ایشان بازگو می کنند. سید کشمیری با سابقه آشنایی که از سید عبدالحسین لاری دارد، این مهم را شایسته وی می بیند و آن را متوجه فقیه فرزانه ای می نماید که در نجف اشرف با تدریس و تالیف فقه استدلالی به تربیت دانشجویان مشغول است. حاج علی کبیر در همان برخورد اول، خصایص رهبری را در وجود سید لاری مشاهده می کند و رهبری لارستان را سزاوار چنین شخصیتی می بیند. این هیئت از نجف به سامرا می رود و ماجرای نجف را با میرزای شیرازی در میان می نهد. میرزا نیز با ارسال نامه ای به سید لاری او را از وقایع آشفته جنوب ایران با خبر می سازد و سید را امر به رفتن می کند. میرزای شیرازی هنگام خروج سید لاری خطاب به علی کبیر و هیئت همراهش می گوید:

با بردن آقا سید عبدالحسین به لارستان، نجف را به آنجا برده ای و گهواره فضیلت و دانش را از فرزند علم خالی کردی.

سید عبدالحسین با ورود به لارستان منشاء اقتدار منطقه در مقابل حاکمیت استبداد را فراهم می آورد. وی با اقتدار مذهبی خود به کمک حمایت مالی تجار لاری اسباب رفع ظلم و استبداد از منطقه را فراهم می آورند. منطقه لارستان به دلیل واقع شدن در مسیر تجاری بنادر از اهمیت ویژه ای برخوردار بوده است. سید عبدالحسین در جریان نهضت مشروطه نیز به عنوان یکی از روحانیون با نفوذ منطقه وارد می شود و با تالیف کتاب »قانون مشروطه مشروعه« نظر خود را در باب مشروطیت بیان می کند. مشروطه ای که سید لاری در خاطر می پروراند اما با آنچه که آخوند خراسانی و عبدالله مازندرانی می اندیشیده اند متفاوت بود. با این وجود اما این دو روحانی مشروطه خواه با دست نوشته های خود کاملا از سید لاری حمایت می کردند. علی رغم اینکه آخوند خراسانی حیطه اختیارات فقیه را بسیار محدود کرده بود اما سید لاری با مبسوط الید خواندن فقیه و قائل بودن به ارزش ولایی و اقتدار مذهبی برای فقیه، حاکمیت مستقلی را در لارستان تشکیل داده بود. به نظر می رسد که اولین جرقه های حاکمیت ولایت فقیه در لارستان بواسطه این نحوه اعمال سید لاری بود که شکل گرفت و شاید به همین دلیل است که در ورودی شهر لار به میهمانان خوش آمد گفته اند که »به اولین خاستگاه حکومت اسلامی خوش آمدید«.

اقدامات سیاسی و فکری و لحن تند سید علیه استبداد، باعث واکنش شدید محمد علی شاه شد و پس از به توپ بستن مجلس، دستور حمله به لارستان و دستگیری سید نیز صادر شد. حمله به لارستان واکنش شدید حوزه علمیه نجف را به همراه داشت. همچنین اعتراض شدید مردمی باعث شد محمد علی شاه از اقدام خود صرف نظر کند. سید ۱۰ سال پایانی زندگی را در انزوا به سر برد و با کشته شدن اطرافیان و همراهانش با توطئه های همه جانبه روبرو شد. وی در چهارم شوال ۱۳۴۲ قمری درگذشت. قبر او اینک در جهرم با نام قبر »آقا« مورد توجه مردم است. وی تاثیرات مذهبی بسیاری در منطقه جنوب ایران بخصوص لارستان بر جای گذاشت. آیت الله دستغیب می گفت: روزی با فردی لاری عازم سفر شدیم. نیمه های شب بود که او برخاست تا نماز شب بگذارد. او می گفت که سید عبدالحسین لاری ما را به این صورت تربیت کرده است. هرچند سید لاری چندان كه شايسته مقامش باشد شناخته شده نیست اما چندی پیش کنگره بزرگداشتی برای وی در شهر لار برگزار شد.

لارستان با وجهه مذهبی سید لاری به عنوان شهری مذهبی شناخته می شود. در دوران پهلوی، لار از معدود شهرهایی بود که زنانش همگی چادر به سر داشتند. در ماجرای کشف حجاب هم کوچکترین خللی در پوشش زنان منطقه بوجود نیامد.

سید عبدالحسین دارای ۳ فرزند بود. سید علی اکبر، سید علی اصغر و سید عبدالمحمد که لقب آیت اللهی بر آنها اطلاق می شد. سید علی اصغر جانشین پدر در امور مذهبی منطقه شد. وی دارای کرامات معنوی بسیاری بود و هنوز هم که مردم لار از او یاد می کنند این گونه بیان می کنند که او فردی بود لطیف همچون مجردات. سید علی اصغر از شاگردان سید علی آقا قاضی، سید ابوالحسن اصفهانی، محمد حسین غروی اصفهانی و سید عبدالحسین لاری بود. او در اوایل دهه بیست، به دنبال وقوع قحطی در منطقه به مردم دستور داد تا پس از روزه گرفتن با پای برهنه به سوی صحرا حرکت کنند.آن بزرگوار پیشاپیش مردم به نماز ایستاد و همان شب، باران الهی باریدن گرفت. مردم لارستان از کرامات سید علی اصغر بسیار به خاطر دارند. مجتبی نواب صفوی نیز خود را از ارادتمندان سید علی اصغر می دانست. ایشان همچنین بسیار کتوم بود و از مطرح شدن و بر سر زبان افتادن بسیار پرهیز داشت. حتی گفته می شود که کتابهایش را با نام فرد دیگری به چاپ می رساند. این روحیه در فرزند او نیز نمایان شده است.

سید مجتبی موسوی لاری فرزند سید علی اصغر است. او دارای تالیفات بسیاری است که علی الاغلب به زبانهای مختلف نیز ترجمه می شود. سید مجتبی کسالت احوالی دارد که مدتهاست با آن دست به گریبان است. او که برای درمان به آلمان رفته بود پس از بازگشت، مشاهدات خود را از تمدن غربی در آلمان مکتوب کرد و سپس آن را بسط بیشتری داد و در قالب کتاب »اسلام و سیمای تمدن غرب« به چاپ رساند. این کتاب مورد توجه شرق شناسی انگلیسی به نام »فرانسیس گلدین« قرار گرفت و وی را تحت تاثیر قرار داد. گلدین با کسب اجازه از سید مجتبی کتاب را بدون هیچ گونه چشم داشتی به انگلیسی ترجمه کرد و کتاب به سرعت فراگیر شد. پس از آن این کتاب به زبانهای ژاپنی، هندی، اسپانیولی، تایلندی، چینی، روسی، مالایایی،کردی و بوسنیایی نیز ترجمه شد و مورد استقبال قرار گرفت. پس از آن نامه های متعددی به دفتر سید مجتبی ارسال شد که بسیاری از این طریق به اسلام گرویده اند. یکی از اولین کتب ایشان »مشکلات اخلاقی و روانی« بود که دهها بار چاپ شد و به ۱۰ زبان نیز ترجمه شد.

در سال ۱۳۷۲ به لحاظ تاثیری که نشر کتب روسی ایشان در جمهوری آذربایجان به جای گذاشت، آکادمی علوم جمهوری آذربایجان در باکو دکترای افتخاری به ایشان اعطا کرد و به همین مناسبت مراسمی در دانشگاه باکو برگزار شد. سید مجتبی در سال ۱۳۵۵ در قم دفتری با نام »دفتر گسترش فرهنگ اسلامی خارج از کشور« تاسیس کرد که بعدها به عنوان »مرکز نشر معارف اسلامی در جهان« تغییر نام یافت. این مرکز به نشر آثار اسلامی بخصوص آثار ترجمه شده ایشان می پردازد.

سید عبدالعلی آیت اللهی اما روحانی بانفوذی در لارستان است. او فرزند سید عبدالمحمد و نوه سید عبدالحسین لاری است. او را می توان نماد تام رهبری کاریزماتیک در لارستان دانست. در و دیوار لار مزین به تمثال ایشان است. سید عبدالعلی را که لاریها با نام »آقا« می شناختنند (مي شناسند)، در قیام عشایر در سال ۴۲ و در حمایت از نهضت اسلامی به پا خاست. او نیز که همچون دیگر اعضای خاندان لاری کمتر در پی شهرت است، مقبولیت تامی در میان مردم لارستان داشت. حتی مردم برای رسیدن به حاجات خود، قربانیهایی را نذر آقا می کردند. حتی سنّی های منطقه نیز آقا سید عبدالعلی را به عنوان شخصی معنوی می شناختند و رای او را متابعت می کنند.

سید عبدالعلی آیت اللهی اگر چه اجازه اجتهاد از مراجع شیعی داشت و درایت لازم در استنباط احکام دینی در خاطر می داشت اما هیچ گاه خود را به عنوان مرجع تقلید معرفی نکرد. شاید این هم از تواضع همیشگی بود که در خاندان آیت اللهی وجود داشت. تشییع شکوهمندانه پیکر وی در لارستان اما نشان داد که حرمت وی نه بر خاطر فقه دانی، فلسفه خوانی و یا هنرمندی وی بود. مردم لارستان پیکری را تشییع کردند که درد مردم را می دانست، رأی مردم را حرمت می نهاد و درس انسانیت بر آنها می آموخت. روحش شاد.

*برگرفته از ويژه نامه ارتحال آيت الله آيت اللهي/ نشريه «صحبت نو» لارستان؛ هفته دوم تيرماه ۹۱

ديگر مقاله اين نويسنده:

سياست ورزي سيدعبدالحسين لاري